حالت شب
منو
موضوعات
banner
Tahririe

جهان بعد از کرونا آیا پاندمی وضع محیط‌زیست را بهتر می‌کند؟

اندازه فونت:

حمیدرضامیرزاده

روزنامه‌نگار، کارشناس محیط‌زیست

 

عکس‌ها و ویدئوهای حضور بدون استرس حیوانات در خیابان‌ها، خیلی‌ها را خوشحال کرد. بعضی تیتر زدند که «زمین به‌دست صاحبان اصلی‌اش افتاد!» و کم نبودند تحلیل‌هایی که همه‌گیری ویروس کرونا را به نفع محیط‌زیست دانستند.

اظهار نظر درباره دوران پساکرونا اندکی زود است؛ هنوز انسان‌های کره زمین در حال دست‌وپنجه نرم کردن با موجودی چند نانومتری هستند که به‌صورت واحد، یک موجود زنده تک‌سلولی با تعریف کلاسیک هم محسوب نمی‌شود؛ اما غوغایی که برپا کرده، بزرگ‌ترین مراکز اقتصادی و سیاسی جهان را به هم ریخته و کشورهای زیادی را به تعطیلی کشانده است. نه‌تنها مشاغل کوچک بلکه بسیاری از شرکت‌های بزرگ را به ورطه‌ی ورشکستگی کشاند و قیمت نفت، مهم‌ترین کالای استراتژیک در تنظیم مناسبات اقتصادی و سیاسی را نیز به‌شدت پایین آورد.

خیابان‌های خلوت و بدون ترافیک در شهرهای پرجمعیت و قرار گرفتن شاخص کیفیت هوا در شرایط پاک، یکی از نخستین اخبار مسرت‌بخش در دوران قرنطینه بود. این خبر با مشاهده گونه‌های جانوری که معمولاً در شهرها مشاهده نمی‌شوند همراه شد و برای شهروندان نگران، اندکی خوشحالی به همراه داشت. «گاردین» گزارش کرده که از ابتدای شروع کرونا در چین و همه‌گیری آن در ماه‌های اخیر در کشورهای مختلف، میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای که انتشار آن‌ها منجر به افزایش دمای متوسط جو زمین می‌شود به‌شدت افت کرده است. منفی شدن قیمت نفت امریکای شمالی در پی کاهش شدید تقاضا در بازارهای جهانی نفت، تأییدی بر این مدعاست.

اما سؤال اینجاست که آیا این شرایط باقی می‌ماند؟ و آیا جهان پس از کرونا جهانی با شاخص‌های بهتر محیط‌زیستی خواهد بود؟ اگرچه پاسخ دقیق به این سؤال نیاز به مطالعات گسترده و گذشت زمان دارد، اما چیزی که با قاطعیت می‌توان گفت آن است که جهان پس از کرونا به‌شدت متفاوت خواهد بود. این تفاوت لزوماً به معنای شرایط بهتر برای محیط‌زیست و منابع زمین نیست.

تا اینجای کار بنا بر آمارهای رسمی دولت‌ها بیش از سه میلیون نفر آلوده شده‌اند و بالغ ‌بر 200 هزار نفر جان خود را از دست داده‌اند. بخش زیادی از ذخیره‌ی مالی کشورها صرف خدمات درمانی و پیشگیری شده است. بسیاری از شرکت‌های بزرگ تعطیل شده‌اند یا در آستانه ورشکستگی قرار گرفته‌‌اند و مشکلات اقتصادی افراد در جوامع مختلف در حال افزایش است. به نظر می‌رسد که بازگرداندن جامعه به وضعیتی نزدیک به وضعیت پیش از کرونا، نیازمند تزریق منابع مالی و وام‌های کلان است که از طرفی ضرر اقتصادی دوران کرونا را جبران کند و از سویی دیگر کاهش نیروی کار و تغییر شرایط فعالیت اقتصادی ناشی از شیوع بیماری را ترمیم کند.

سناریوی بیش از حد خوش‌بینانه آن است که کشورها خود را برای یک پاندمی دیگر آماده کنند و دست‌به‌کار تأمین زیرساخت‌هایی شوند که وابستگی کمتری به نیروی کار و منابع زمین دارد. زیرساخت‌هایی همچون انرژی‌های نو که پا گرفتن آن آرزوی دیرین فعالان محیط‌زیست است. ولی این سناریو چندان عملی به نظر نمی‌رسد؛ دست‌کم شروع دوران پساکرونا چنین نخواهد بود. چراکه تغییر رفتار بنگاه‌های اقتصادی و تصمیم‌گیران جهان با منابع زمین، نیازمند تغییرات بزرگی در سامانه‌های اقتصادی و نظام عرضه و تقاضاست. به‌علاوه به تأمین مالی هنگفتی محتاج است. این تغییرات بزرگ در دوران پیش از بحران کرونا دست‌کم برای سه دهه با بی‌توجهی و کم اقبالی روبه‌رو بوده است و ایجاد این تغییرات عمده پس از آسیب‌های ناشی از کرونا بسیار دور از ذهن است.

اما سناریوی قابل حدس، ازسرگیری تمام فعالیت‌های اقتصادی همچون قبل اما با ظرفیت بیشتر و احتمالاً نادیده گرفتن بسیاری از ملاحظات محیط‌زیستی است. دست‌کم این سناریو برای اکثریت قاطع کشورها محتمل است. طبیعی است که برای جبران خسارات اقتصادی که در مدت نسبتاً کوتاهی به کشورها وارد شده، تلاشی جدی و رقابتی نفس‌گیر به جریان افتد. در چنین شرایطی نادیده گرفتن قوانین و مقررات محیط‌زیستی داخلی و بین‌المللی بعید نیست. به جریان افتادن مجدد بازار راکد و فرصت کوتاه استفاده از نفت، مواد اولیه و نیروی کار ارزان‌قیمت برای به حداکثر رساندن تولید، فرصتی نیست که رهبران اقتصادی به‌سادگی از آن چشم‌پوشی کنند. در چنین شرایطی نمی‌توان شاخص‌های قابل‌قبول محیط‌زیستی برای دوران پساکرونا متصور بود. کما اینکه در همین دوران رکود، گرم شدن زمین حتی در تعطیلی بنگاه‌های اقتصادی کار خود را ادامه داده و پیامدهایش را به ما نشان می‌دهد. چراکه ردپای ما در کره زمین، بسیار عمیق‌تر و بزرگ‌تر از آن بوده که با چند ماه تعطیلی اثر آن از بین برود.

دوران پاندمی کرونا اگرچه وقفه کوتاهی برای کره زمین بود، اما جهان پساکرونا تصویری بسیار متفاوت خواهد داشت؛ تصویری که احتمالاً خبرهای خوبی برای زمین و ساکنانش نخواهد داشت.

اشتراک گذاری در شبکه های اجتماعی

تلگرام گوگل پلاس لینکدین