حالت شب
منو
موضوعات
banner
Tahririe

اندر حکایت ضعف رسانه‌های داخلی در پوشش اخبار علم و فناوری آن سبو بشکست و آن پیمانه ریخت

media

اندازه فونت:

محمدحسین جهان‌پناه

روزنامه‌نگار علم و فناوری

 

همان‌طور که حتما می‌دانید اواخر ماهی که گذشت پرتاب ماهواره ظفر با موفقیت همراه نبود و ماهواره به مدار نرسید. چیزی که این پرتاب را از پرتا‌ب‌های قبلی متفاوت می‌کرد پیروزی یا شکست آن نبود، بلکه به ظاهر باز کردن درها و دعوت از روزنامه‌نگاران رسانه‌های مختلف برای تماشای پرتاب از نزدیک بود. با این همه خودِ پرتاب زنده پخش نشد و دست‌کم تا یک الی دو روز پس از پرتاب هم خبری از گزارش یا روایت مستقلی از سوی خبرنگاران حاضر در برنامه پرتاب نبود. در واقع همه خبرنگاران حاضر عملا تنها تماشاچی بودند، چون نه تلفن همراهی برای انتقال گزارش با خود داشتند نه اجازه داشتند که دوربین عکاسی با خود بیاورند. البته احتمالا برنامه مشخصی نیز برای پوشش موفقیت یا شکست پرتاب نداشتند. به‌علاوه وقتی که پرتاب در نهایت با شکست مواجه شد، از کنفرانس خبری، مصاحبه و پرسش و پاسخ هم خبری نبود. به این ترتیب تنها خبری که پس از شکست پرتاب ظفر دست‌به‌دست می‌شد همان خبر روابط عمومی سازمان فضایی بود که بسیاری از رسانه‌ها عملا بدون کمترین تغییر آن را بازنشر می‌دادند. صد البته که مقصر این پوشش خبری بی‌سروسامان تنها سازمان فضایی، وزارت ارتباطات و یا سازمان هوافضا نبودند؛ هرچند که احتمالا بیشترین تقصیر همچنان به گردن آن‌هاست اما با این همه خود رسانه‌های ما نیز در پوشش اخبار رویدادهای علم و فناوری مشکل اساسی دارند. اگر کمی عقب‌تر بازگردیم و به وقایع ماهی که گذشت نگاه کنیم، به عمق این عدم آمادگی، ناتوانی و بی‌تجربگی بیشتر پی می‌بریم. در ماهی که گذشت اتفاقات بد زیادی افتاد که تقریبا همگی ریشه‌های خبری گسترده‌ای در علم و فناوری داشتند. از حادثه غمناک سرنگونی هواپیمای اکراینی توسط پدافند گرفته تا سیل سیستان و بلوچستان و خبرهای پراکنده از شیوع ویروس کرونا در ایران! تقریبا هیچ‌کدام از رسانه‌های ما برای پوشش هیچ‌کدام آمادگی یا حتی توانایی کافی نداشتند. موضوع فقط این نبود که مقامات مسئول همکاری نمی‌کنند و اطلاعات اشتباه یا ضدونقیض می‌دادند. مساله این بود که عمده روزنامه‌نگاران و رسانه‌های مطبوع آن‌ها نیز اصلا نمی‌دانستند که باید چطور به موضوع بپردازند و از چه منابعی کمک بگیرند. مثلا در مورد واقعه هواپیمای اکراینی خصوصا در سه روز اول جدا از نظرات ضدونقیض مقامات مسئول، بیشتر رسانه‌ها عملا از هرکسی که حرفه‌اش کوچک‌ترین ربطی به صنعت هوایی داشت نظر کارشناسی منتشر می‌کردند. اتفاقی که ضربه سختی به اعتماد عمومی نسبت به رسانه‌ها و روزنامه‌نگاران دخیل وارد کرد. این موضوع تقریبا در مورد تمامی خبرهای بعدی خصوصا در جریان آغاز شیوع کرونا هم اتفاق افتاد. در مورد شکست پرتاب ماهواره موضوع تا آنجا پیش رفت که بعضی از رسانه‌ها حتی روایتی گنگ از حادثه را که ترکیبی از روایت روابط عمومی و مطالب جمع‌آوری‌شده و باورهای شخصی بود بازگو می‌کردند. روایت‌هایی بلاتکلیف که حتی موفقیت یا شکست پرتاب را هم برای مخاطب به‌درستی روشن نمی‌کرد. مشکل این نوع پوشش رسانه‌ای فقط به کمبود روز‌افزون روزنامه‌نگاران حرفه‌ای علم و فناوری و سرویس‌های علمی در کشور بازنمی‌گردد. بلکه مشکل اساسا نگاه اشتباه، ساده‌اندیشانه و حتی غیرحرفه‌ای رسانه‌های کشور در پوشش اخبار علمی است. چند سال پیش «بروک بورل» -یکی از نویسندگان و روزنامه‌نگاران نام‌آشنای علمی این روزها- برای گاردین یادداشت کوتاهی نوشته بود تحت عنوان مشکل روزنامه‌نگاری علم! او در بخشی از یادداشت خود نوشته بود آیا روزنامه‌نگاران سیاسی فقط باید به نیم‌رخ مثبت سیاستمداران بچسبند؟ آیا نویسندگان اقتصادی فقط باید نیمه پر تصمیمات و اقدامات شرکت‌ها را در نظر بگیرند؟ آیا آن‌هایی که در مورد ادبیات می‌نویسند می‌توانند هدف از نگارش اثری ادبی را که پوشش می‌دهند نادیده بگیرند؟ طبیعتا خبر! شرایط در روزنامه‌نگاری علم هم به همین ترتیب است. کارکرد روزنامه‌نگاری علم به‌عنوان فرزند مشترک روزنامه‌نگاری و ارتباطات علم تبلیغ و مجیزگویی علمی نیست. روزنامه‌نگاری علم همانند تمامی حوزه‌های روزنامه‌نگاری اخلاقا هیچ‌وقت قرار نبوده در تداوم بازوی روابط عمومی شرکت‌ها، نهادهای پژوهشی، دانشگاهی و ... دیده شود. وظیفه مطبوعات خصوصا مطبوعات علمی این نیست که بدون هیچ بررسی یا پرسشی تنها روایت روابط عمومی‌ها را قبول کرده و بازگو کند. کار روزنامه‌نگاری یعنی بپرسی چه؟ چی؟ چرا؟ کی؟ کجا و چگونه رخ داده؟ اماواگرهای احتمالی کار کجاست؟ اگر موضوع یک موفقیت است منافعش به چه کسی می‌رسد و اگر شکست است چرا رخ داده؟ آیا اصلا کسی پاسخ‌گوی حقوق ضایع شده مردم هست؟ فراموش نکنیم که هیچ‌وقت قرار نبوده که روزنامه‌نگاران با روابط عمومی نهادهای دخیل در اخبار مطبوع خود در یک تیم بازی بکنند که اگر بازی کنند قلم خود را شکسته‌اند!

اشتراک گذاری در شبکه های اجتماعی

تلگرام گوگل پلاس لینکدین